سینمای دفاع مقدس با فراز و نشیب های بسیاری، کوشیده است چهره ای از دفاع مقدس ارائه دهد. در این خصوص بیشتر فیلم هایی که مستقیم به دفاع مقدس پرداخته اند، نه در جذب مخاطب موفق بوده اند و نه در کیفیت. اکثر آن ها دچار نوعی داستان سرایی غیرواقعی شده و حتی بعضی به سمت فیلم های وسترنی نیز پیش رفته اند. این آثار تنها نامی از دفاع مقدس را یدک می کشیدند و از ارزش های دفاع مقدس تهی بوده اند. فیلم هایی که به حاشیه های دفاع مقدس پرداخته اند، هم در جذب مخاطب و هم کیفیت موفق تر بوده اند. مانند فیلم های «از کرخه تا راین»، «آژانس شیشه ای»، «اخراجی ها» و... بعضی از فیلم ها هم نوآوری های خوبی داشته اند مانند «در چشم باد». اما می توان گفت در اکثر آثار دفاع مقدس، به نقش دانش نظامی و اطلاعات جنگی کمتر توجه شده است. در اکثر فیلم ها متاسفانه نوعی بی تدبیری و بی سامانی در جنگ دیده می شود. به راستی آیا در دفاع مقدس این گونه بی تدبیری و بی دانشی حاکم بوده است؟

در اکثر آثار دفاع مقدس خصوصا فیلم ها، دشمن را آن چنان زبون و ترسو نشان می دهند که هر انسانی احساس می کند پیروزی بر این دشمن، کاری چندان مشکل نبوده است. بسیجیان هم در عملیات جنگی بدون هیچ گونه برنامه ریزی صرفا با سر دادن یک شعار حمله می کردند و سنگرهای دشمن را تسخیر می کردند. غافل از این که پیروزی در عملیات جنگی علاوه بر لطف خداوند و...، نیاز به برنامه ریزی های بسیار دقیقی داشت که به مدد دانش نظامی و اطلاعات گردآوری شده انجام می شد. ماه ها قبل از عملیات می بایست برای انجام آن، اطلاعات گردآوری و جوانب آن بررسی می شد که کار بسیار مشکلی هم بود. تمام تحرکات دشمن، رفت و آمدها -حتی مقدار غذای توزیع شده- در منطقه دیده بانی- در دکل های ۸۰ متری- باید رصد می شد. نصب و راه اندازی دکل ها با انجام گشت و شناسایی و راهکارهای آن باید بررسی می شد. مکالمات شنود می شد. ترتیب نیروهای دشمن مشخص می شد. این که چه نیروهایی در منطقه وجود دارد خصوصیات آن ها و فرماندهان چیست و در صورت عملیات، چه نیروهایی با چه خصوصیاتی و از کجا به منطقه خواهند آمد. در عقبه دشمن، نیروهایی مستقر می  شدند که ماه ها در یک مخفی گاه می ماندند. اقلیم و هواشناسی و تغییرات آن بررسی می شد (به طور مثال از ماه ها قبل تمام جزر و مد آب اروند در عملیات والفجر ۸ ثبت شده بود، تا بهترین زمان از نظر آرام بودن اروند انتخاب شود). حتی با انجام عملیات ایذایی دشمن را فریب می دادند. به روز کردن عکس های هوایی، تهیه نقشه نمودار کالک و.... . تمام این اطلاعات می بایست تجزیه و تحلیل می شد، تا عملیاتی طراحی شود. چنان چه امروز به آن اسناد- که خوشبختانه بخشی از آن باقی است- رجوع شود آن اطلاعات و تدبیرها نشان می دهد که دشمن چگونه ۲۴ ساعته رصد می شد، تا دفاعی مقدس رقم بخورد.این موارد نشان می دهد که در دوران دفاع مقدس دانش و اطلاعات نظامی، به صورت تمام و کمال انجام می شده است، تا افتخاراتی در جنگ کسب شود. اما از آن جا که رزمندگان اسلام و خصوصا فرماندهان آن، همه توفیقات را از خداوند متعال می دانستند و براساس «و ما رمیت اذ رمیت و لکن ا... رمی» انجام پیروزی را از خود نمی دانستند. همچنین به سبب محرمانه بودن این اقدامات، به این مقوله کمتر توجه شده است. اما اکنون که سال ها از آن دوران می گذرد لازم است به این نقش در آثار سینمایی دفاع مقدس نیز توجه شود و کسانی که تاریخ دفاع مقدس را می نگارند از آن غافل نشوند.

 

این مطلب در روزنامه خراسان در تاریخ 7/7/89 به چاپ رسید . 1-اینجا و2- اینجا است